Wie in deze weken het terrein van Elisabeth Groen oploopt, stapt een kleurexplosie in. De bloementuin laat nog de laatste kleuren van het seizoen zien. Daarachter staan de bomen al in hun mooiste herfsttinten: geel, oranje, dieprood.
Niets wijst erop dat hier veertien jaar geleden nog het ziekenhuis van Amersfoort stond. Alleen het oude ketelhuis met zijn hoge schoorsteen herinnert eraan; daar zit nu het Parkhuis; een plek voor kinderopvang, lunch en drinken. Na het vertrek van het ziekenhuis werd het gebouw ontmanteld en gesloopt. Tien jaar geleden begon het werk aan het park, en sinds vijf jaar is het echt ‘in bedrijf’.
De buurt betrekken
We spreken af met Lia Bouma, sinds 2021 voorzitter van Stichting Elisabeth Groen, in ‘het honk’ van de vrijwilligers. Hier wordt vergaderd, ligt het gereedschap en staat water op voor thee. Aan de wand hangt het bord met de klussen van deze week. Tot halverwege jaren zestig lag hier boerenland; in 1969 kwam het ziekenhuis. Toen in 1999 duidelijk werd dat het zou verhuizen, begonnen buurtbewoners te lobbyen voor groen in plaats van huizen.
In 2013 werd het terrein een proef in samenwerken: een kerngroep van bewoners en ambtenaren haalde zo’n 200 ideeën op uit de stad. Van april tot december werkten ze aan het plan. “Dit is ons gezamenlijk kindje”, lacht Bouma. Precies de duur van een zwangerschap. De raad keurde het bijna unaniem goed.
In de werkgroep beheer ontstond al snel een nieuw idee. “Nu kunnen we het allemaal bedenken, maar we kunnen het ook samen met de gemeente aanleggen. En daarna beheren.” In 2018 begon de aanleg van fase 1, in 2021 was de aanleg van het park klaar.
Bewoners als beheerder
Wat Elisabeth Groen bijzonder maakt: de bewoners zijn hier de beheerder. Normaal schrijft de gemeente een bestek uit, huurt ze een aannemer in en is er een ambtelijke gebiedsbeheerder. Hier heeft de stichting een samenwerkingsovereenkomst met de gemeente voor aanleg én beheer. “Dat is een hele mooie co-creatie”, zegt Bouma.
Het park is inmiddels 8 hectare groot. Daaromheen draait een groep van tussen de 80 en 100 vrijwilligers. In 2014 waren het er misschien vijftien. Toen in 2018 de graafmachines kwamen, liepen buurtbewoners nieuwsgierig langs. “Hé, wat is dit? Kan ik helpen? Zo groeit dat.”
De meesten komen uit de omliggende wijken, een enkeling uit Schothorst of Vathorst. Er zijn veel gepensioneerden bij, soms met jaren ervaring in groenbeheer. Maar ook jongere mensen, die op zaterdag liever hier komen dan naar de sportclub.
De wereld een beetje mooier maken
De drijfveer van Bouma zelf is helder. “In een groot netwerk, samen met een heleboel mensen, de wereld een beetje mooier maken.” Groen heeft volgens haar zoveel functies: “Het kan sociaal zijn, het geeft rust, het is goed voor vogels en insecten. En voor je zuurstof.”
Voor sommigen is het park ook een plek om op te knappen. Er zijn mensen door een begeleider of psycholoog doorverwezen, bijvoorbeeld na een burn-out. “We zijn daar geen experts in. Maar het doet sowieso al veel met je. Als we het weten, houden we ze een beetje extra in de gaten.”
Wat een leuke bijkomstigheid is, is dat je veel leert van het werken in het beheer. Elke week is er bijvoorbeeld een ‘term van de week’. Deze keer was dat wiersen. Het maaisel op een rilletje leggen, zodat de balenpers er overheen kan. Er zijn workshops over grondsoorten en biodiversiteit, en over hoe je een struik snoeit. “Onkruid bestaat niet”, zegt Bouma erbij.
Verplichtingen zijn er niet. “Of je nou één keer per jaar of elke week komt, het is evenveel waard voor het park.” Juist dat lage drempeltje noemen vrijwilligers vaak als reden dat ze blijven. Elk jaar sluiten zich zo’n tien nieuwe mensen aan. Toch zijn nieuwe handen altijd welkom.
Elke zaterdagochtend klussen
Het ritme is vast. Op vrijdag komt de beheergroep bij elkaar en bekijkt welke klussen er liggen. De lijst gaat dezelfde ochtend de appgroep in. Op zaterdagochtend wordt er gewerkt, met meestal zo’n twintig vrijwilligers, soms vijfentwintig.
Deze week staat er zwerfvuil prikken op het bord. En bessenstruiken vrijmaken: onkruid eromheen weg, compost erbij. Bij de poelen is gemaaid. Overal komen houtsnippers bij. “We voegen enorm veel organische stof toe”, legt Bouma uit. “Het was hier natuurlijk gewoon een sloopterrein.” Bij plantgaten konden vanwege archeologie geen diepe kuilen met voedselrijke grond worden gemaakt. Alleen de kruidenrijke graslanden moeten juist verschralen, daar bloeien dan de wilde bloemen.
Naast de zaterdagploeg zijn er groepjes voor bijvoorbeeld communicatie, de buurttuinen en vogelmonitoring. Ieder heeft zijn eigen appgroep.
Hulp van de professionals
Helemaal alleen doen de bewoners het niet. Een betaalde kracht wordt één dag per week ingehuurd om de beheergroep te begeleiden; de beheergroep begeleidt op haar beurt de vrijwilligers.
Daarnaast is er groenaannemer Sight Landscaping, de aannemer die ook meehielp met de aanleg van het park. “Al heel snel zei deze goede aannemer: we willen met zoveel mogelijk vrijwilligers werken.” Sommige klussen doet de aannemer, zoals de prullenbakken legen en het grote maaiwerk. Bij andere helpen vrijwilligers mee, of krijgen zij juist een beetje ondersteuning. Steeds meer doen de vrijwilligers zelf. Sight is een volwaardige deelnemer in de beheergroep.
Sight schreef een ecologisch werkprotocol. Afgelopen zomer werd in de beheergroep telkens een hoofdstukje daaruit besproken. Wat betekent dit nou, en hoe doe je dat? Droogte, hagel, ineens heel veel regen: ook de gevolgen van klimaatverandering komen zo aan tafel.
En soms leren beide partijen. Toen het jonge bos net was aangeplant, stond het blank: de grond was ingeklonken door de sloopvrachtwagens. Er werden grindgaten gemaakt om het water af te voeren. “Nu denken we: waarom hebben we dat toen gedaan?” Water dat blijft staan, blijkt nu juist welkom.
Een park dat nooit af is
De natuur krijgt veel ruimte om zichzelf te redden. In droge zomers krijgen de fruitbomen extra water, met een karretje met een vat van 300 liter uit de eigen grondwaterpomp. “Maar het bos gaan we geen water geven. Dat lost de natuur zelf op.” Deze weken worden een paar oude bomen gekapt die door zwammen en droogte zijn bezweken. Het hout blijft in het park liggen, voor schimmels en insecten.
Groter hoeft het park niet te worden. De droom is vooral dat het doorgroeit: de bomen, de struiken, het bos. De samenwerkingsovereenkomst loopt in ieder geval tot en met 2030. De stichting is al met de gemeente in gesprek over verlenging. “Wij willen dit gewoon blijven doen. En de gemeente vindt dat ook heel fijn.”
Voor meer informatie: https://www.elisabethgroen.nl/